Eitt sinn fór ég til læknis og hann benti mér á að fara í iðjuþjálfun. Ég vissi varla hvað ég vildi um þetta leyti en dreif mig þangað. Ég tók eftir því að í iðjuþjálfun var verið í alls kyns handverki. Ég upplifði eins og það væri gerð krafa að maður ætti að föndra. Ég hugsaði oft þurfa þessir iðjuþjálfa virkilega að fara í Háskóla til að læra svona föndur og halda þeir virkilega að föndur passi fyrir alla. Ég var þarna í rúmt ár. Ég vissi ekki af hverju ég var að mæta þangað en líklega vegna þess að mér var sagt að koma, fólkið kom vel fram við mig og mér fannst ekkert annað vera í stöðunni. Ef einhvern lærdóm á að draga af þessu ári komst ég alla veganna að því að ég er ekki handlaginn maður. Ég vissi það svo sem fyrir en þarna fékk ég staðfestingu.

Ég vil sérstaklega taka það fram með fullri virðingu fyrir vernduðum vinnustöðum þá henta þeir ekki öllum. Það er eins og ráðamenn haldi að það henti örykjum best að vera á vernduðum vinnustöðum. Það er eins og ráðamenn haldi að öryrkjar hafi sömu þarfir og séu steypir í sama mótið. Öryrkjum er ekki gefin mikill kostur um val á möguleikum. Á vernduðum vinnustöðum staðnar fólk. Að mínu mati er tvennt í gang annarsvegar þessir “vinnustaðir” eða að vera heima hjá sér og bíða eftir því að fá sendar bæturnar. Einnig vil ég benda á að fólki er ekki gert kleift að fara inn á hinn almenna vinnumarkað það má varla vinna hálfan daginn, þá sker Tryggingarstofnun niður bæturnar, tekjumarkið er svo lágt. Fyrir öryrkja er ákveðið óöryggi að fara út á vinnumarkaðinn, því það er ekki veittur neinn stuðningur til að viðkomandi geti staðist þær kröfur sem eru gerðar eða til að höndla samskitpi og annað sem getur reynst fólki erfitt.

Það vantar staði þar sem fólk getur verið virkt í því sem það telur sig geta lagt á mörkum, t.d.mætti koma á kaffihúsireksri í samvinnu við öryrkja. Þar mætti vera ýmiss önnur starfsemi samhliða, ráðgjöf, listasmiðja og námskeiðahald. Iðjuþjálfar eiga fullt erindi á slíkum stað. Minn draumur er að skapa nýtt úrræði þar sem fólk fær tækifæri að gefa af sér og sé metið eins og hver annar þjóðfélagsþegn. Leiðarljósið er að skapa tilgang í lífið, fá að taka þátt eins og viðkomandi treystir sér. Vinna þarf með styrkleiki hvers og eins. Þetta gæti orðið hvatning fyrir einstaklinginn að komast út á hinn almenna vinnumarkað.

Þó að fyrsta upplifun mín af iðjuþjálfun hafi ekki verið hvetjandi til að byrja með átti það eftir að breytast. Ég kynntist fólki á staðnum og smátt og smátt fór ég að treysta fólk sem ég ekki hafði gert áður. Einn daginn gaf ég mig á tal við einn þeirra og sagði henni frá harðræði sem ég hafði orðið fyrir inn á bráðageðdeild. Það sem kom mér á óvart var að hún hlustaði á mig. “Vá þarna var manneskja inn í heilbrigðisstéttinni sem hlustar á mig”, þetta var alveg nýtt fyrir mér.

Það var ekki nóg með að hún hlustaði á mig, tók mark á mér heldur bennti hún mér á leiðir til að fá útrás fyrir þessari reiði og vantrausti sem ég hafði byggt upp gagnvart heilbrigðisstarfsfólki. Hún benti mér á að tala við kollega sinn sem vann með notendahóp en það er hópur sem vill hafa áhrif á geðheilbrigðisþjónustuna og aðstoða aðra við að ná bata. Ég fór að ráðum hennar og varð þátttakandi í hópnum. Notendahópurinn hefur breytt lífi mínu. Ég er virkur meðlimur og er að gera hluti sem skipta mig miklu máli. Ég deili draumum með öðrum að geta breytt þjónustunni í takt við okkar þarfir.

Hópurinn sem ég starfa með heitir Hugarafl, markmið hans er að stofna utanstofnunarúrræði og taka þátt í rannsóknum sem hluta af notendagæðaeftirliti.

Við þetta gæðaeftirlit verður þess gætt að það séu notendur sem eru í bataferli sem munu fara inn á geðdeildir, þar mun ekki vera til staðar læknir eða hjúkrunarfræðingur meðan á viðtali stendur. Reynsla að slíku gæðaeftirliti erlendis er að notendur tjá sig frekar við jafningja en fagfólk og mikilvægar upplýsingar eru fengnar í gegnum þessa nálgun. Hugarafl er að gefa út bæling um þá þjónustu sem er til boða og ætlar að þýða fræðsluefni og halda fyrirlestra og námskeið þar sem byggt er á reynslu notenda. Að vinna á þennan hátt er iðjuþjálfun fyrir mig því þetta eru verkenfi sem gefa mér hlutverk og tilgang.

Ef ég á að gefa ungum iðjuþjálfun ráð þá er undirstaðan að hlusta á mann og að skoðanir manns séu virtar. Á þann hátt skapast traust og mikið öryggi fyrir þann sem til iðjuþjálfans leita. Ég hefði aldrei trúað því að iðjuþjálfar yrði sú stétt sem myndi skipta sköpun í mínu lífi. Ég sé núna að föndrið er bara yfirborðið. Þegar maður kynnist þessu fólki nánar sér maður að þessa sé sú stétt innan heilbrigðiskerfisins sem nær yfir svo marga þætti í lífi fólks, að vega og meta getu, geta veitt sálaraðstoð og félags aðstoð. Það er svo mikill fjölbreytileiki sem einkennir þessa stétt, það má segja að iðjuþjálfun spanni yfir allt sem fólk er að gera í hversdagslífinu. Þetta er sú stétt sem getur veitt fólki nýja lífssýn. Ég fagna ef þeim fer fjölgandi.

Garðar Jónasson