Í kosningunum fyrir rúmu ári lagði Samfylkingin megináherslu á velferðarmálin. „Unga Ísland“,- ítarleg aðgerðaáætlun í málefnum barna og ungmenna og „Lífsgæði fyrir lífeyrisþega“ voru m.a. yfirskriftirnar á stefnumálum sem við lögðum ríka áherslu á. Stefnuyfirlýsing ríkisstjórnar Samfylkingarinnar og Sjálfstæðisflokksins frá 23. maí 2007 endurspeglar þessi báráttumál okkar og í vetur voru lögfestar breytingar sem fela í sér verulega kjarabætur og bætta stöðu þessara hópa. Þær breytingar hafa verið að taka gildi í áföngum.

Þann 1. apríl tók gildi fyrsti áfanginn í að bæta kjör lífeyrisþega í samræmi við lög sem voru samþykkt á Alþingi í vetur eftir að málaflokkurinn fór yfir til félagsmálaráðuneytisins.

Nú 1. júlí tekur næsti áfangi gildi og þá öðlast lífeyrisþegar, aldraðir og öryrkjar mikilvægar kjarabætur og réttindi.

Frítekjumörk öryrkja og örorkuuppbót hækka

Sett verður 300.000 króna frítekjumark á lífeyrissjóðsgreiðslur örorkulífeyrisþega. Um helmingur allra örorkulífeyrisþega mun fá hærri bætur vegna þessa.

Frítekjumark vegna atvinnutekna örorku- og endurhæfingarlífeyrisþega hækkar nú, - úr rúmlega 27.000 kr. í 100.000 kr. á mánuði. Ákvæðið er sett til bráðabirgða og gildir út árið. Markmiðið er að hvetja einstaklinga til atvinnuþátttöku og gera örorkulífeyrisþegum kleift að afla sér aukinna tekna af atvinnu án þess að bætur frá Tryggingastofnun ríkisins skerðist. Stefnt er að breytingum á reglum um örorkumat fljótlega og eru þær m.a. byggðar á hæfni til starfa og eflingu starfsendurhæfingar með áherslu á að skoða frekar getu fólks til starfa en vangetu. Um áramótin er gert ráð fyrir að nýju örorkumatsreglurnar verði tilbúnar og þá verði frítekjumark öryrkja endurskoðað.

Aukinn atvinnuþátttaka hefur í för með sér hærri ráðstöfunartekjur og meiri lífsgæði þeim til handa sem geta eitthvað unnið. Rannsóknir hafa jafnframt sýnt að það sé þjóðhagslega hagkvæmt að öryrkjar taki þátt í atvinnulífinu, kjósi þeir að gera það.

Um mánaðamótin mun aldurstengd örorkuuppbót einnig hækka og aldursviðmið þeirra sem fá 100% uppbót vegna fyrsta örorkumats verður fært úr 19 ára aldri í 24 ár. Bætur þeirra sem fá 100% uppbót munu hækka um 58.600 krónur á ári en um 12.000 örorku- og endurhæfingarlífeyrisþegar njóta hækkunarinnar.

1.2 milljóna frítekjumark á atvinnutekjur aldraðra

Frítekjumark vegna atvinnutekna ellilífeyrisþega 67–70 ára hækkar í 100.000 krónur á mánuði. Um 700 ellilífeyrisþegar fá þá hækkun, allt að 40.400 krónum mánuði. Þetta þýðir að aldraðir geta haft allt að 100 þúsund króna atvinnutekjur á mánuði án þess að þær skerði bæturnar frá Tryggingastofnun.

Að síðustu verður í þessum áfanga öllum öldruðum, sem fá minna en 25.000 krónur úr lífeyrissjóði, tryggð sérstök kjarabót sem jafngildir 25.000 króna greiðslu úr lífeyrissjóði á mánuði. Fjárhæðin skerðir aðrar bætur eins og lífeyrissjóðsgreiðslur gera og jafngildir þessi fjárhæð því um 15.000 krónum fyrir skatta. Þessi kjarabót kemur gegnum skattkerfið nú og skilar sér beint til þeirra sem búa við lökust kjörin meðal ellilífeyrisþega.

Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem gefin var út í tengslum við samninga ASÍ og SA var kveðið á um mótun lágmarksframfærsluviðmiðs fyrir lífeyrisþega. Stefnt er að því að það liggi fyrir um leið og nauðsynleg gögn berast, vonandi á næstu dögum.

Sigur í mannréttindabaráttu

Áfangarnir í málefnum lífeyrisþega 1. apríl sl.:
Þá náðist fullnaðarsigur í þeirri mannréttindabaráttu sem lífeyrisþegar hafa háð á annan áratug, - baráttu fyrir þeim sjálfsögðu mannréttindum að lífeyrir frá almannatryggingunum skerðist ekki vegna tekna maka. Það var ekki fyrr en Samfylkingin var komin í ríkisstjórn og með forræði á lífeyristryggingum almannatrygginga að þessi sjálfsögðu mannréttindi voru í höfn.
Um 5.800 lífeyrisþegar fengu hærri bætur við afnám makatengingarinnar, - jafnvel tugi þúsunda á mánuði.

Þá lækkaði skerðingarhlutfall ellilífeyris úr 30% í 25% og frítekjumark hækkaði til samræmis við örorkulífeyri sem kom 460 ellilífeyrisþegum til góða.
Vasapeningar til tekjulausra hjúkrunarsjúklinga á hjúkrunarheimilum hækkuðu um tæplega 30%, en frá desember hafa þeir hækkað úr 28.600 í 38.225 krónur.

Einnig tók gildi 90.000 króna frítekjumark á fjármagnstekjur til að minnka of- og vangreiðslur. Gera má ráð fyrir að sú aðgerð komi í veg fyrir skerðingu bóta hjá 7–8.000 lífeyrisþegum, en þorri lífeyrisþega hefur fjármagnstekjur undir þessum mörkum.

Að lokum vil ég minna á það að í janúar næstkomandi verður afnumin skerðing lífeyrisgreiðslna vegna innlausnar séreignasparnaðar.

Ásta R. Jóhannesdóttir

Höfundur er alþingismaður og á sæti í félags- og trygginganefnd Alþingis

Útdregið: Nú 1. júli tekur næsti áfangi gildi og þá öðlast lífeyrisþegar, aldraðir og öryrkjar mikilvægar kjarabætur og réttindi.