Įlfheišur Steinžórsdóttir skrifar um starf klķnķskra sįlfręšinga og gešlękna: "Svokallašur hefšarréttur viršist rįša žvķ aš heimsóknir til gešlękna eru nišurgreiddar en ekki heimsóknir til klķnķskra sįlfręšinga."
FÓLK sem glķmir viš sįlręnan vanda į borš viš žunglyndi og kvķša leitar gjarnan til klķnķskra sįlfręšinga eša gešlękna eftir śrlausn į vanda sķnum. Bįšar stéttirnar vinna aš žvķ aš hjįlpa manninum aš leysa śr vanda sķnum. Žęr nįlgast žó vanda fólks į ólķkan hįtt, enda hafa žęr ólķka grunnmenntun.
Į klķnķskum sįlfręšingum og gešlęknum er einnig sį grundvallarmunur, aš rķkiš nišurgreišir žjónustu gešlękna en ekki sįlfręšinga.
Sįlfręšingar
Menntun sįlfręšinga fjallar um sįlarlķf mannsins og žroskaferil frį bernsku til fulloršinsįra. Sįlfręšin fjallar um hvernig mašurinn hugsar, finnur til og bregst viš og hvernig persónuleiki hans mótast. Hśn byggir į vķsindalegum rannsóknum um žaš efni.
Ķ fyrri hluta nįmsins er lögš įhersla į bóklegt nįm og rannsóknarvinnu. Sķšar ķ nįminu er lögš įhersla į greiningu og mešferš į žroskafrįvikum, afbrigšilegum višbrögšum og flóknum samskiptum. Sįlfręšingurinn notar vištöl viš greiningu į vanda fólks og beitir einnig stöšlušum męlikvöršum og prófum. Eftir fimm til sex įra nįm lżkur sįlfręšingur kandidatsprófi eša embęttisprófi og getur žį fengiš löggildingu sem sįlfręšingur. Aš žvķ loknu velja margir sér sérgrein.
Klķnķskir sįlfręšingar
Stęrsta sérgrein sįlfręšinnar er klķnķsk sįlfręši. Hśn fjallar um greiningu og mešferš į sįlręnum vandamįlum. Žetta nįm tekur gjarnan fjögur til fimm įr į Ķslandi.
Klķnķskir sįlfręšingar beita mismunandi mešferš. Algengastar eru hugręn atferlismešferš, tengslamešferš og sįlgreiningarašferšir.
Sé dęmi tekiš af hugręnni atferlismešferš, žį er fyrst gerš greining į vandanum, markmiš sett og vinnan aš žeim markmišum er sett upp į skipulegan hįtt. Byggt er į vķsindalegum rannsóknum um įrangur viškomandi mešferšar. Įhersla ķ nįmi sįlfręšinga er į žaš ešlilega ķ sįlarlķfi mannsins og žvķ eru klķnķskir sérfręšingar ekki sķst vakandi fyrir styrkleikum og heilbrigši ķ fari hans.
Gešlęknar
Grunnnįm ķ lęknisfręši tekur um sex įr į Ķslandi. Nįmiš hefur einnig manninn sem višfangsefni en beinist einkum aš lķkama hans. Ķ fyrstu eru nįmsgreinar einkum lķffęrafręši, efnafręši , lķffręši, lķfešlisfręši og lyfjafręši, en beinast svo aš ólķkum sjśkdómum og lękningum į žeim. Nemendur fį svo starfžjįlfun undir handleišslu į hinum żmsu deildum sjśkrahśsa og ķ heilsugęslu į nįmstķmanum.
Aš loknu embęttisprófi fara flestir lęknar ķ sérnįm. Eitt žeirra er gešlęknisfręši. Tķmalengd sérfręšinįms er ólķk eftir įherslum en 3-4 įr eru algeng. Meginnįlgun gešlękna er sś aš sįlręnn vandi stafi af röskun eša ójafnvęgi į taugabošefnum ķ heila. Mešferš felst fyrst og fremst ķ lyfjamešferš sem hefur aš markmiši aš hafa įhrif į žessi bošefni. Įrangur af lyfjamešferš er fyrst og fremst metinn meš samanburšarrannsóknum.
Gešlęknir beitir vištölum og gešskošun til aš finna sjśkdómseinkenni og gerir żmsar athuganir į lķkamsstarfsemi sjśklings sķns ķ žeim tilgangi aš gera sjśkdómsgreiningu. Sumir gešlęknar veita einnig sįlręna mešferš og aš žvķ leyti er skörun į milli žeirra og klķnķskra sįlfręšinga.
Sömu markmiš
Klķnķskir sįlfręšingar og gešlęknar eru heilbrigšisstéttir og heyra undir landlęknisembęttiš og heilbrigšisrįšuneyti. Žessar stéttir vinna oft saman, nżta žekkingu hvor annarrar ķ greiningu og mešferš og vķsa oft į milli sķn.
Gešlęknir vill oft fį ašstoš klķnķsks sįlfręšings viš aš meta meš prófunum tiltekna eiginleika eša hęfni hjį sjśklingi til aš geta gert sem öruggasta greiningu og klķnķskur sįlfręšingur sem sér aš vandi einstaklings kallar į lyfjatöku leitar til gešlęknis um žaš. Stundum vinna žeir saman aš skipulagšri mešferš. Žaš eru markmiš beggja sérfręšinga aš aflétta sįlręnu įlagi og hjįlpa manninum aš takast į viš vanda sinn.
Aš eiga val um mešferš
Sś mismunun sem felst ķ žvķ aš nišurgreiša žjónustu gešlękna en ekki sįlfręšinga er į skjön viš nżleg lög. Ķ lögum um heilbrigšisžjónustu frį įrinu 2007 er gert rįš fyrir aš allir skuli hafa jafnan hafa rétt į bestu mögulegri heilbrigšisžjónustu. Žetta er žvķ mišur ekki raunin žegar fólk leitar ašstošar viš sįlręnum vanda. Og ekki standa sérfręšingarnir jafnt aš vķgi į einkastofum sķnum žótt žeir sinni svipušum vandamįlum hjį žeim sem til žeirra leita.
Svokallašur hefšarréttur viršist rįša žvķ aš heimsóknir til gešlękna eru nišurgreiddar en ekki heimsóknir til klķnķskra sįlfręšinga. Ķ dag kżs fólk gjarnan aš leita til sįlfręšinga vegna žeirra ašferša og įherslu sem žeir hafa ķ mešferšarvinnu sinni. Fjölmargir hafa kynnt sér vķsindalegar nišurstöšur um įrangur klķnķskrar sįlfręšimešferšar, įn lyfjatöku og mikiš er vitaš um samanburšarrannsóknir af lyfjamešferš og sįlręnum mešferšarformum.
Žar sem žjónusta klķnķskra sįlfręšinga er ekki nišurgreidd af almannafé eins og raunin er um žjónustu gešlękna mį segja aš fólk, af kostnašrįstęšum, eigi oft ekki val um aš leita žeirrar mešferšar sem žaš žarf. Nišurgreišsla į žjónustu sérfręšinga ętti aš rįšast af įrangri starfs žeirra. Žaš er sanngirnismįl aš bęta śr žessu.
Höfundur er sérfręšingur ķ klķnķskri sįlfręši.
