Til: Matthíasar Halldórssonar, landlæknis

Frá: Steindóri J. Erlingssyni, líf- og vísindasagnfræðingi

Efni: Kvörtun vegna þunglyndisbæklings GSK

Miðað við höfðatölu er neysla Íslendinga á þunglyndislyfjum með því mesta sem þekkist í heiminum. Í ljósi þessa eru ummæli formanns geðlæknafélagsins í Kompási 19. janúar sl., þess efnis að gengið hafi verið of langt í að ávísa lyfjum til einstaklinga með vægt þunglyndi, skýr vísbending um að hér á landi eigi sér stað sjúkdómsvæðing eðlilegrar sorgar.Að teknu tilliti til þessa er mikilvægt að fræðsluefni um þunglyndi, sem almenningi stendur til boða, gefi rétta mynd af orsök sjúkdómsins, tiltækum meðferðarúrræðum og virkni þeirra. Bæklingur GlaxoSmithKlein um þunglyndi uppfyllir að mínu viti ekki þessi skilyrði. Ég er ekki sá fyrsti sem bendir á þetta, því árið 2002 sannfærði XXX XXX sálfræðingur yfirlækni BUGL um að hætta að dreifa þessum bæklingi til sjúklinga og aðstandenda.Bæklingurinn er til þess fallinn að hvetja fólk til þess að neyta þunglyndislyfja. Hér á eftir mun ég færa rök fyrir máli mínu með því að gagnrýna staðhæfingar sem fram koma á blaðsíðum 6-7 í bæklingum:

„Sálfræðileg samtalsmeðferð hefur lítil áhrif á þá röskun í efnajafnvægi heilans sem orsakar sjúkdóminn. Lyfjagjöfinni er ætlað að koma aftur á serótónínjafnvægi í heilanum“ (bls 6-7).

Það sem fram kemur í þessu setningum er í besta falli villandi. Fullyrt er að efnaójafnvægi í heilanum orsaki þunglyndi. Þetta er villandi staðhæfing! Auk þess að byggja á hæpnum heimspekilegum grunni,er tilgátan um að efnaójafnvægi sé orsök þunglyndis mjög umdeild,eins og eftirfarandi tilvitnanir sína: „Depression is a heterogeneous disorder with a highly variable course, and inconsistent response to treatment, and no established mechanism“;„This suggests that monoamine depletion is neither necessary to cause depression nor sufficient to explain it“;„However, enormous gaps in the knowledge of depression and its treatment persist... it will be imperative to look beyond monoamine and neurotrophic mechanisms ...“.Einnig er fullyrt að þunglyndislyf, þ.e. SSRI-lyf, lækni þetta ójafnvægi. Hér er um villandi staðhæfingu að ræða því það liggur alls ekki fyrir hvernig SSRI lyfin virka.„Perhaps the most obvious is the repeated results of randomised, controlled trials comparing effective antidepressants with placebo, showing that a third of patients will benefit from placebo alone, two-thirds of patients will benefit from antipressant therapyand a third will benefit from neither“.Ef eitthvað er að marka þrjár rannsóknir sem birtust í fyrra, þar sem tillit er tekið til óbirtra rannsókna, er enn minni munur að á virkni SSRI-lyfja og lyfleysu.Að lokum er gefið í skyn í bæklingnum að sálfræðimeðferð sé gagnslítil í baráttunni við þunglyndi. Þetta er rangt, því auk hreyfingar,er hugræn atferlismeðferð og Behavioral Activation ekki síður gagnleg í baráttunni við þunglyndi en lyfin.

„Þunglyndislyf eru ekki taugalyf og menn verða ekki háðir þeim. En líkindi eru mikil á að sjúklingurinn lendi aftur í sama farinu, þ.e. þunglyndið taki sig upp aftur og því er vel hægt að segja að menn verði háðir töflunum“.

Hér er því haldið fram að einstaklingur verði ekki háður lyfinu að öðru leyti en því að hann þurfi jafnvel að taka það alla ævi til þess að koma í veg fyrir að þunglyndið taki sig upp aftur. Þessi staðhæfing virðist ekki standast því árið 2003 var GSK bannað af írska lyfjaeftirlitinu að halda því fram í fylgiseðli Seroxats að lyfið væri ekki ávanabindandi og þurfti fyrirtækið að senda bréf til allra lækna í landinu sem ávísa lyfinu.Í íslenska fylgiseðlinum með Seroxat er gefið í skyn að lyfið geti verið ávanabindandi því þar eru talin upp „Hugsanleg fráhvarfseinkenni þegar meðferð er hætt“.

Að teknu tilliti til þess sem hér hefur komið fram fer ég fram á eftirfarandi:

1. Að GlaxoSmithKlein verði bannað að dreifa bæklingnum.

2. Að heilbrigðisstarfsfólki verði bannað að dreifa bæklingnum til sjúklinga

og aðstandenda

3.Kannað verði hvort aðrir bæklingar GSK eða annarra lyfjafyrirtækja innihaldi rangar eða villandi upplýsingar um orsakir og meðferð geðsjúkdóma.

Virðingarfyllst,

_____________________________________

Steindór J. Erlingsson BSc, MSc, PhD

141066-4129

P.S. Ég afhenti landlækni skjalið á fundi 22. janúar, 2009. Frumrit skjalsins inniheldur fjölda heimilda og geta þeir sem hafa áhuga á að sjá það með heimildunum sent mér beiðni á netfangið steindor[at]hlutverkasetur.is