Tillögurnar 15 stefna að fyrirbyggjandi og betri líðan, með góðri hjálp, umhverfinu, aðstoð til að ná betri bata og nauðsynlegum samfélagslegum stuðning.  Allar byggja þær á þremur grundvallar skilningi og hvatningum:

Bati er mögulegur og hans er vænst.

Fullyrðingar um að alvarlegar geðraskanir séu krónískir sjúkdómar eru ekki rökstuddar af þeirri vitneskju sem við búum yfir í dag.  Þetta veitir nýja von fyrir noternuna, nánustu fjölskyldur og fagfólks.  Verkefnið er að gefa sem mestar væntingar, aðstoða fólk við að sigrast á vandamálum og ná betri líðan í framtíðinni.

Von leiðir til vonar og jákvæðar væntingar eru nauðsynlegar.  Þessvegna verður vitneskjan um möguleikann á bata að verða upplýst í öllu samfélaginu.  Þetta mun minnka fordóma og mismunun, sem nú veldur erfiðleikum við að ná bata.

Það er ekki einn skilningur sem á við alla.

Það er langt því frá að allir tengi geðræn vandamál sín við líffræðilega lyfjameðferð.  Flestir álíta að geðrænn, félagslegur eða andlegur skilningur sé tengdur vandamálum sínum af erfiðum lífskjörum í lífinu.

Við þurfum á aðgengi að halda fyrir alvarlega geðræn vandamál, sem viðurkenna önnur úrræði en lyfjameðferðir og neyðir ekki fólk til að skilja reynslu sína á einn ákveðin máta.  Þar þurfa fleiri  að koma til, til að komast að niðurstöðu.

Það er mikilvægt að skilja að bati sem markmið er ekki tengt ákveðnum svæðum eða skilgreiningum.  Fólk með alvarleg geðræn vandamál eiga að geta fundið bataferli allsstaðar í samfélaginu og ekki síst í sambandi við meðferðarúrræði, sem fyrir hendi eru.

Sama hjálp  hentar ekki öllum.

Fólk sem upplifir geðræn vandamál eru eins mismunandi og allir aðrir.  Þau hafa þarfir og not fyrir margskonar hjálparúrræði í hversdagslífinu þörfum hvers og eins.

Þessvegna ættu allir að hafa rétt til að taka upplýsta ákvörðun um hvaða úrræði og stuðning þau vilji nýta sér.   Þau eiga að hafa rétt til að skipta um úrræði þegar þörfin breytist og hafa rétt til að segja NEI við öðrum meðferðum án þess missa réttinn á hjálp.

Raunverulegir valmöguleikar fela í sér að það á einnig að vera aðgangur að meðferð og hjálp sem byggir á annarri meðferð en lyfjameðferð.  Það felur í sér að að geðræn meðferð  er ekki eingöngu byggð á áliti læknis á meðferð heldur einnig annarra meðferða frá öðrum fagaðilum.  Þetta krefst uppbyggingar og jafnvel breytingum á meðferð og mikillar menntunar ásamt endurmenntun hjá öllum mikilvægum fagaðilum.

HINAR 15 TILLÖGUR.

Forvarnir og heilbrigði.

Tillaga 1.

Nýju heilsugæslustöðvarnar í sveitarfélögunum eiga að gjörbreyta fyrirbyggjandi og sameinandi framlagi fyrir fólk með geðræn vandamál.

Uppbygging nýju heilsugæslastöðvanna eiga að tryggja nálægð og aðgengi snemma á ferlinu í almenna heilsugeiranum.  Það getur styrkt fyrirbyggjandi og gefið betri möguleika á að leysa vandamálin áður en þau verða óyfirstíganleg.  Heilsugæslurnar geta einnig stutt við og þjónað umhverfinu og tilgangi þess.  Það verður að framkvæma nauðsynlegar aðgerðir, svo þær geti staðið undir þessum auknu hlutverkum.

Góð aðstoð.

Tillaga 2.

Allstaðar í landinu á að vera aðgangur að bráðadeild þar sem einstaklingur fær hjálp, áður en viðkomandi upplifir stærri vandamál.

Það er bráðnauðsynlegt að aðgengi sé að bráðamóttöku, þegar fólk hefur þörf á.  Ef gripið er inn í nógu snemma getur það komið í veg fyrir að vandamálin verði of alvarleg, svo þörf fyrir lengri og yfirgripsmeiri meðferð verði meiri en ella.

Tillaga 3.

Allir með alvarleg geðræn vandamál eiga að fá hjálp frá fólki með reynslu.

Fólk með eigin reynslu eru mun hæfari og geta tryggt að aðrar kenningar en lyfjameðferðir séu einnig úrræði.  Það á að gefa fólki með eigin reynslu svigrúm til að vera ráðið í stöður í umhverfi með geðlækna - og félagslegu samstarfi.  Það á að koma á fót stuðningi við aðstandendur og notenda við verkefni og veita ráðgjöf fyrir sjálfshjálparhópa.

Tillaga 4.

Allir sem glíma við alvarleg geðræn vandamál – og þeirra umhverfi – eiga að fá aðgang að kennslu sem miðar að bataferlinu.

Það á að hlusta á notendur og aðstandendur þeirra og gera tjáskipti möguleg með reynslusögum og grundvalla það með opinni umræðu.  Það er mikilvægt að til séu leiðir til að hjálpa við að greina eigin einkenni en það er gert með opnum skilningi á mismunandi leiðum sem byggja upp von til að geta lifað með krónískan sjúkdóm.

Tillaga 5.

Allir sem þess óska eiga að fá hjálp til að minnka lyfjagjöf.

Góðar upplýsingar um virkni lyfja og aukaverkanir ásamt leiðsögn og stuðning við að minnka eða hætta alveg að viðurkenna lyfjameðferð er viðurkennt, sem grunnmeðferð.

Tillaga 6.

Sérhver meðferð á að gerast í samvinnu og með upplýstu samþykki.

Góð hjálp er framkvæmd í jafnvægi, væntingum og góðum samskiptum.  Það er skilyrði að það séu raunverulegir valmöguleikar og enginn er neyddur til að fara í meðferð eða til meðferðaraðila, án þess að samþykkja það.  Sem dæmi, að neitun við meðhöndlun, þarf ekki að þýða að viðkomandi sé verr settur gagnvart öðrum meðferðum.  Þessvegna á maður einnig að hafa val um að skipta um meðferðaraðila.

Umhverfið.

Tillaga 7.

Umhverfi einstaklings með alvarleg geðræn vandamál minnka og upplýsingar um hann frá fyrsta degi álitin mikilvæg hjálpargögn.

Stuðningsumhverfið er stærra en nánasta fjölskylda.  Það geta verið nágrannar, samstarfsfólk, vinir og fleiri. Það er viðkomandi einstaklingur sem ákveður hvern eða hverja hann vill hafa í sínu stuðningsumhverfi.  Þetta teymi einstaklingsins verður að hafa aðgang að nauðsynlegum upplýsingum, stuðningi og kennslu.  Þetta gildir einnig, þótt hluti af stuðningsaðilum séu utan náins sambands.

Tillaga 8.

Komið sé á fót réttindum til lífeyris fyrir stuðningsaðila, allt að sex mánuðum.

Það mun styrkja möguleikana á því að einhver sé til staðar fyrir einstaklinginn á tímabilum, þegar þess þarf.  Tillagan mun einnig koma í veg fyrir að stuðningurinn rofni og þar með tilkynningum um sjúkdómstilfelli.

Aðstoð til að komast áfram.

Tillaga 9.

Það á að vera mögulegt að verða fjárhagslega sjálfstæður og geta orðið sjálfs síns herra.

Sveitarfélögin eiga að tryggja aðgang að félagslegri endurhæfingu í samstarfi með stuðning eða án, eftir meðferð.  Það ætti að vera í boði möguleiki á atvinnu með stuðningi til að komast aftur út á vinnumarkaðinn.  Það er afar mikilvægt fyrir allt samfélagið að hver einstaklingur hafi fjárhagslegt öryggi í öllum tilfellum með sýn á möguleikann til að ná bata.

Tillaga 10.

Peningar veita meiri framkvæmdamöguleika.  Þess vegna á að koma á fót tilraunaverkefni með eiginfjárhæð í verkefnavinnu með eigin fjárhagsáætlun og batahvetjandi framkvæmdir.

Félagslegar meðferðaráætlanir verða aðeins í raun aðstoð, ef það er möguleiki að setja á fót verkefni, sem kostar peninga.  Reynsla frá m.a. Þýskalandi og Bandaríkjunum, hafa sýnt góðan árangur, með því að gefa einstaklingi frelsi til að kaupa að eigin vali, samhliða verkefninu að ná bata.

Tillaga 11.

Það á að skylda aðila vinnumarkaðarins í að vinna að vinnutilhögun sem auðveldar möguleikan að komast aftur á vinnumarkaðinn.

Þjóðfélagsleg ábyrgð atvinnulífsins er að sjá til þess að mismunun á vinnustað eigi sér ekki  stað. það myndi koma í veg fyrir mismunun og auðvelda komu einstaklinganna aftur til vinnu.

Allt Samfélagið.

Tillaga 12.

Í Danmörku er hvorutveggja almennt og í félagslegum lögum litið á fólk með alvarleg geðræn vandamál sem sér hóp eins og heimilislausa og fólks í neyslu.  Samkvæmt mælikvarða FN´s á frekar að líta á þá sem ýmist veika einstaklinga, tímabundið eða langvarandi fatlaða og eiga þessvegna að vera til jafns við aðra fatlaða í þjóðfélaginu, þegar um er að ræða réttindi og ekki síst aðkomu að endurbættum úrræðum.

Tillaga 13.

Það á að koma á fót danskri endurhæfingarstöð með það markmið að koma með nýja þekkingu, meðhöndlun, endurhæfingu og stuðning, ásamt þekkingarsafni, samvinnu og þverfaglegum rannsóknum á þessu sviði, m.a. til að mæla áhrifin af meðferðinni.

Stöðin ætti að koma af stað umræðu milli sérfræðinga, fagaðila, kennara og fólks með andlega fötlun, m.a. í formi staðbundins umhverfi, skólum, ráðstefnum og beinum tilraunaverkefnum.  Stöðin þyrfti að vera staðsett miðsvæðis, helst með stuðningi frá hverfismiðstöð, sem gæti þjónustað þróunina á hverju svæði fyrir sig.

Tillaga 14.

Það á að halda áfram með lágmarksgæðum meðferðar, endurhæfingu og stuðningi og koma af stað fyrirbyggjandi aðgerðaráætlun.

Það á að athuga og endurmeta fyrri viðmiðanir um gæði geðrannsókna hjá fullorðnum, börnum og unglingum. Unnið sé á grundvelli bæði geð- og félagslegra viðmiða á landsvísu.  Aðgerðaráætlun sé ákveðin um það hvernig ætti að ná markmiðunum innan þriggja ára í landinu öllu.

Tillaga 15

Það á að setja mælikvarða á gagnrýnan árangur í sameiginlegum framkvæmdum í geðheilbrigðismálum.

Áframhaldandi rannsóknir um hvort áætlunin sé raunverulega að virka er nauðsynlegt og sjálfsagt ef tryggja á hagnýt not af rannsóknunum og fá aðgang að niðurstöðunum og fá vitneskju um staði sem þyrfti að endurskipuleggja eða hvort eigi að breyta framkvæmdinni.  Tillagan á að auka möguleikana til að ná bata og gæti til dæmis fjallað um að mæla og skila tilbaka mynstri til nokkurra ára.