Steindór J. Erlingsson
Í nýlegri bandarískri rannsókn, þar sem kannaðir voru þættir sem hafa áhrif á fordóma unglinga gagnvart geðröskunum, er mælt með nýjum leiðum til þess að fræða unglinga um geðheilbrigði. Sérstök áhersla er lögð á að auka þurfi fræðslu sem dregur úr fordómum hjá þessum aldurshópi gegn geðsjúkdómum, enda eru geðraskanir helsta orsök örorku hjá fullorðnum [1].
Mikilvægi þessa liggur ekki síður í því að rannsóknir hafa leitt í ljós að fordómar eru helsta ástæða þess að ungmenni leita sér ekki aðstoðar vegna geðraskana og neikvæðra viðhorfa þeirra til notenda [2]. Rætur fordóma ungmennanna liggja m.a. í neikvæðri umfjöllun fjölmiðla um einstaklinga með geðraskanir [3]. Þau byrja hins vegar að innbyrða fordómana á barnsaldri, enda hafa rannsóknir leitt í ljós að barnaefni í sjónvarpi og kvikmyndahúsum elur á mjög neikvæðum hugmyndum um geðraskanir og notendur [4].
Í þessu sambandi er mikilvægt að leggja áherslu á að þó talsvert hafi verið fjallað um geðraskanir að undanförnu hér á landi á opinberum vettvangi, virðast hefðbundnar fræðsluleiðir ekki nægja einar og sér til þess að eyða fordómum. Þetta kom skýrt fram í nýlegri rannsókn sem leiddi í ljós að fordómar einstaklinga gagnvart notendum, og fordómar notendanna sjálfra, geta ýmist verið meðvitaðir (explicit) og ómeðvitaðir (implicit), sem þýðir að einstaklingur sem opinberar ekki meðvitaða fordóma getur gert það á ómeðvitaðan hátt [5].
Fræðsluverkefnið Geðfræðslan er tilraun Hugarafls til þess að koma með nýja nálgun á fræðslu unglinga um geðheilbrigði, með aðaláherslu á að draga úr fordómum. Verkefnið felst í því að notendur í bata „koma út úr skápnum“, sem getur haft ótvíræða kosti fyrir notandann þó neikvæðu hliðarnar séu einnig til staðar [6], og greina frá reynslu sinni af geðröskunum og hvaða leiðir hafa hentað þeim í bataferlinu. Mikilvægi þess að notendur sinni slíkri fræðslu er ótvírætt, enda hafa rannsóknir, sem grundvallast á samskiptatilgátunni (Contact Hypothesis) [7], leitt í ljós að bein samskipti notenda við hinn almenna borgara er áhrifamikið tæki til þess að draga úr fordómum [8]; mun gagnlegra en hefðbundin fræðsla og mótmæli [9].
[1] Anita Chandra og Cynthia S. Minkovitz, 2007, „Factors that Influence Mental Health Stigma Among 8th Grade Adolecents“, Journal of Youth and Adolescence 36: 763-774.
[2] Diana Rose, Graham Thornicroft, Vanessa Pinfold og Aliya Kassam, 2007, „250 Labels Used to Stigmatise People with Mental Illness“, BMC Health Service Research 7: 97 [http://www.biomedcentral.com/1472-6963/7/97]; Anita Chandra og Cynthia S. Minkovitz, 2006, „Stigma Starts Early: Gender Differences in Teen Wilingness to Use Mental Health Services“, Journal of Adolescent Health 38: 754.e1-754.e8.
[3] Sandra Dietrich, Dirk Heider, Herbert Matschinger og Matthias C. Angermeyer, 2006, „Influence of Newspaper Reporting on Adolecents‘ Attitudes Toward People with Mental Illness“, Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology 41: 318-322.
[4] Otto Wahl, Erin Hanrahan, Kelly Karl, Erin Lasher, og Janel Swaye, 2007, „The Depiction of Mental Illnesses in Children‘s Television Programs“, Journal of Community Psychology 35: 121-133; Otto Wahl, 2003, „Depictions of Mental Illness in Children‘s Media“, Journal of Mental Health 12: 249-258; Claire Wilson, Raymond Nairn, John Coverdale og Arona Panapa, 2000, „How Mental Illness is Portrayed in Children‘s Television“, British Journal of Psychiatry 176: 440-443.
[5] Bethany A. Teachmann, Joel G. Wilson og Irna Komarovskaya, 2006, „Implicit and Explicit Stigma of Mental Illness in Diagnosed and Healthy Samples“, Journal of Social and Clinical Psychology 25: 75-95.
[6] Patrick W. Corrigan og Alicia K. Matthews, 2003, „Stigma and disclosure: Implications for coming out of the closet”, Journal of Mental Health 12: 235-248.
[7] John F. Dovidio, Samuel L. Gaertner og Kerry Kawakami, 2003, „Intergroup Contact: The Past, Present, and the Future“, Group Processes & Intergroup Relations 6: 5-21.
[8] Laurel A. Alexander og Bruce G. Link, 2003, „The impact of contact on stigmatizing attitudes toward people with mental illness“, Journal of Mental Health 12: 271-289; Shannon M. Couture og David L. Penn, 2003, „Interpersonal contact and the stigma of mental illness: A review of the literature“, Journal of Mental Health 12: 291-305.
[9] Patrick W. Corrigan og Alicia K. Matthews, 2003, „Stigma and disclosure: Implications for coming out of the closet”, Journal of Mental Health 12: 235-248.
