Á þeim árum er ég kom fyrst að málaflokknum um og upp úr 1992, skömmu eftir að ég hafði upplifað mína fyrstu maníu og fengið þjónustu geðlækna í fyrsta sinn, höfðu ekki margir tjáð sig opinberlega um eigin geðraskanir né var umræða um geðheilbrigðismál í samfélaginu almennt mikil. Menn eins og Gunnar Kvaran, sem hér spilaði fyrr í dag, hafði tjáð sig árið 1986 um eigin geðröskun.«

Héðinn Unnsteinsson hefur á undanförnum árum unnið í tveimur ráðuneytum, fyrst heilbrigðisráðuneyti og nú forsætisráðuneyti. Í ræðu sinni sagði hann:

»Fyrir stuttu átti ég samtal við háttsettan embættismann í öðru ráðuneyti, sem spurði mig hvers vegna ég hefði skipt um ráðuneyti. Ég sagði honum að ég hefði ekki fengið það umboð, sem ég hefði óskað við það að vinna að geðheilbrigðismálum, sem ég hefði menntað mig til, öðlast reynslu til og haft ástríðu til að vinna að. Viðbrögð hans voru: »Það er skiljanlegt, þú misstir allan trúverðugleika, tiltrú og traust er þú veiktist árið 2008.« Ég horfði á hann og þagði, en spurði svo hvort hann teldi að annað hefði verið upp á teningnum hefði ég verið frá vinnu vegna krabbameins eða sykursýki. Það var fátt um svör.

« Héðinn Unnsteinsson er einn í hópi nokkurra ungra eldhuga, sem hafa kynnzt geðröskunum af eigin raun eða vegna náinna tengsla við þá, sem fyrir þeim hafa orðið, gengið fram fyrir skjöldu og hafið opinbera baráttu fyrir því að auka skilning almennings á þessum sjúkdómum. Í ræðu sinni á dögunum minnti hann á þá ábendingu Guðrúnar Katrínar Þorbergsdóttur heitinnar forsetafrúar á Alþjóðageðheilbrigðisdeginum fyrir 16 árum, þegar hún tók berkla sem dæmi um sjúkdóm, þar sem tekizt hefði að vinna bug á hræðslu með fræðslu og með því að höfða til ríkrar samhjálpar í íslenzku samfélagi.

Héðinn dró jákvæðar ályktanir af ummælum embættismannsins í ræðu sinni.

Hann sagði: »Ég var þakklátur embættismanninum fyrir að opinbera fyrir mér á einlægan hátt þá 9/10 hluta ísjaka fordóma, sem sjaldnast birtast í mismunun en birtust mér þarna í heild sinni. Þetta sagði mér það að...enn (er) langt í land hvað viðvíkur skilningi á geðröskunum...að glíman við fordóma er endalaus...ég (velti) fyrir mér virði þess að lifa óklofinni tilveru. Erum við að fórna starfsframa, fjölskyldulífi og því að vera tekin sem gildir meðborgarar með því að koma til dyranna eins og við erum klædd?

« Það þarf á stundum ofurmannlegan kraft til að takast á við geðsjúkdóma. En til viðbótar þarf mikinn kjark og hugrekki til að ganga fram fyrir skjöldu eins og Héðinn Unnsteinsson hefur gert og hefja baráttu fyrir stöðu geðsjúkra í samfélaginu. Héðinn var bæði hugmyndafræðingurinn og drifkrafturinn á bak við Geðræktarverkefnið fyrir nokkrum árum, sem leiddi til mikilla umræðna um þennan málaflokk og víðtækrar fræðslustarfsemi.

Héðinn Unnsteinsson er ekki einn á ferð en ekki ofmælt að hann sé fremstur meðal jafningja á þessu sviði. Á nokkrum undanförnum árum hefur ung kona, Unnur H. Jóhannsdóttir, látið til sín taka með afgerandi hætti, m.a. og ekki sízt hér á síðum Morgunblaðsins. Hún hefur auk þess unnið að rannsóknum á umfjöllun fjölmiðla um geðraskanir, sem starfsmenn fjölmiðla geta haft mikið gagn af að kynna sér. Fjölmiðlar geta með umfjöllun sinni dregið úr fordómum gagnvart þessum sjúkdómum en þeir geta líka ýtt undir slíka fordóma, ef skilningur er ekki fyrir hendi á meðal starfsmanna þeirra.

Það þarf að sýna varkárni, þegar fjallað er um geðsjúkdóma í tengslum við glæpi. Og það er umhugsunarefni, hvort sú ýkta mynd af geðsjúku fólki, sem stundum birtist t.d. í kvikmyndum, er til þess fallin að draga úr fordómum.

Önnur kona, Herdís Benediktsdóttir, hefur hvað eftir annað á allmörgum undanförnum árum fjallað um eigin reynslu af þessum erfiða sjúkdómi. Báðar hafa þær Unnur og Herdís sýnt mikið hugrekki og þrek, annars vegar með því að takast á við sjúkdóminn, hins vegar með því að miðla reynslu sinni af þeirri baráttu til annarra.

Það hefur verið lærdómsríkt að fylgjast með þessu unga fólki og kynnast því. Krafturinn í þeim öllum þremur er aðdáunarverður. Lífsreynsla þeirra og annarra, sem hafa tekizt á við þennan sjúkdóm, er nokkuð, sem við hin munum aldrei skilja til fulls. En við getum veitt þeim stuðning og eigum að gera það.

Slíkan stuðning hefur annar ungur maður veitt í verki því fólki, sem tekst á við geðraskanir. Hann heitir Hrafn Jökulsson. Þegar svo virtist, sem athvarfi fyrir geðsjúka við Hverfisgötu, sem nefnist Vin og Rauði krossinn hefur rekið, yrði lokað vegna fjárskorts hóf Hrafn Jökulsson baráttu fyrir því að breyta þeirri ákvörðun. Hann hefur sýnt jafnótrúlegan kraft í því og þau Héðinn, Unnur og Herdís á sínum vettvangi. Og yfirgnæfandi líkur á að honum hafi með samstarfsfólki sínu tekizt að bjarga Vin.

Þetta eru eldhugar. Þau berjast af ástríðu. Þau gefast aldrei upp. Þau bíða stundum ósigur í eigin baráttu en þau rísa
alltaf upp. Við hin getum margt af þeim lært.