Hugarafl.is

25.8.2006 16:43 Föstudaginn 25. ágúst, 2006 - Innlendar fréttir
Geðsjúkir geta náð bata Fordómar gagnvart geðsjúkum stærsta ljónið í veginum segir bandarískur sérfræðingur
Eftir Brján Jónasson brjann@mbl.is RÚMIR tveir áratugir hafa liðið síðan Judi Chamberlin kom hingað til lands síðast til að tala fyrir því að gerðar yrðu grundvallarbreytingar í meðhöndlun geðsjúkra.Eftir að hafa flutt erindi á ráðstefnu Hugarafls um geðheilbrigðismál í gær sagði hún að nú virðist sú grundvallarbreyting hafa orðið á áheyrendunum að fólk sé reiðubúið að hlusta.
Sjálf greindist Chamberlin með geðklofa ung að árum og segir að reynsla sín af bandaríska heilbrigðiskerfinu hafi haft gríðarleg áhrif og þá strax hafi hún ákveðið að þessu kerfi ætlaði hún að breyta.
"Upplifun mín af heilbrigðiskerfinu var hræðileg. Ég missti alla stjórn á eigin lífi, allt mitt sjálfstæði og allan þann rétt sem ég átti að hafa. Mér fannst þetta algerlega rangt. Á þeim tímapunkti ákvað ég að ég ætlaði að gera eitthvað til að breyta þessu."
Grunnurinn í þeirri hugmyndafræði sem Chamberlin hefur barist fyrir í rúma þrjá áratugi er að sjúklingar sem greinast með geðsjúkdóma geti náð fullum bata ef þeir taka sjálfir ábyrgð á eigin heilsu, í samráði við heilbrigðisstarfsfólk. Einstaklingurinn á að velja sjálfur hvaða úrræði henta, í stað þess að heilbrigðisstarfsmenn segi honum hvað hann þurfi að gera.
"Aukin áhersla á bata hefur haft mikil áhrif. Fólk verður að skilja hvað bati er, að fólk með geðsjúkdóma geti breyst. Það getur komist aftur inn í venjulegt líf, farið í skólann, farið í vinnuna, verið með fjölskyldum og svo framvegis," segir Chamberlin. "Bati er ekki eitthvað sem bara gerist. Ef maður fótbrotnar þarf maður bara að sitja og bíða eftir því að beinið grói. Vissulega er jákvætt hugarfar mikilvægt, en þetta er líffræðilegt ferli. Bati geðsjúks fólks er tilfinningalegt ferli, og snýst í grunninn um að breyta áliti viðkomandi manneskju á því hvað sé mögulegt. Ég hef unnið með fólki sem hefur verið svo lengi fast í heilbrigðiskerfinu að það segir mér hver sjúkdómsgreining þess er áður en það segir mér hvað það heitir. Fólkið fer að hugsa um sjálft sig út frá sjúkdóminum, og segir "ég er geðklofi" eða "ég er geðhvarfasjúkur". Það kemur að því að þetta verður þeirra sjálfsmynd."
Stærsta ljónið í veginum fyrir breyttum aðferðum í meðhöndlun geðsjúklinga hefur verið sú afar neikvæða ímynd sem geðsjúkir hafa haft meðal almennings.
Fordómar standa í vegi
"Fordómar fólks eru meðal annars þeir að geðsjúkir séu ofbeldisfullir, hættulegir og ófærir um að stjórna eigin lífi," segir Chamberlin.
Heilbrigðisstarfsfólk hefur ekki alltaf tekið hugmyndum Chamberlin og skoðanasystkina hennar fagnandi. "Það sem hefur verið mest umdeilt er sú hugmynd að fólk geti ákveðið hvað það vill og hvað það vill ekki þrátt fyrir að vera í andlegu uppnámi. Geðheilbrigðiskerfið byggist upp á valdbeitingu, það er hægt að neyða fólk til að leggjast inn á spítala eða taka lyf. Mörgu starfsfólki í geðheilbrigðisþjónustu finnst þessi möguleiki á valdbeitingu algerlega nauðsynlegur. Við erum ekki sammála því."
Kerfi sem eiga að hjálpa sjúklingum með því að taka af þeim völdin geta aldrei orðið til þess að þeir nái bata, segir Chamberlin. "Hvernig getur maður treyst fólki til að hjálpa sér, vitandi að þetta fólk getur svipt þig frelsi hvenær sem er?"
Judi Chamberlin greindist sjálf með geðklofasjúkdóm árið 1966, aðeins 21 árs gömul.
Chamberlin komst í samband við hópa fólks sem deildi skoðun hennar um að geðsjúkdómar væru meðhöndlaðar á algerlega rangan hátt, og árið 1977 gaf hún út bók um nýja sýn á bata geðsjúkra.
Allar götur síðan hefur hún starfað að geðheilbrigðismálum. Í dag starfar hún m.a. við miðstöð fyrir endurhæfingu geðsjúkra við Háskólann í Boston og er einnig starfsmaður National Empowerment Center í Bandaríkjunum.

Til baka